­

mojeSwietokrzyskie.pl

Położenie
około 8 km na południe od Wąchocka. W Wąchocku ulicą Langiewicza do wsi Rataje. Potem drogą leśną do parkingu przy uroczysku, następnie 200m pieszo. Gmina Wąchock, powiat starachowcki, woj. świętokrzyskie.
GPS:  51.014895°N, 20.970748°E

 

Opis:

Na pomniku znajduje się napis:

 

PRZECHODNIU! PONIEŚ WIEŚĆ, ŻE ZGINĘLIŚMY ZA OJCZYZNĘ.

 

KU CZCI POLEGŁYCH NA POLU CHWAŁY W LATACH 1943-1944 ŻOŁNIERZY ZGRUPOWAŃ PARTYZANCKICH A.K. DOWODZONYCH PRZEZ "PONUREGO" I "NURTA", POMNIK TEN WZNIEŚLI TOWARZYSZE BRONI.

WYKUS DNIA 15.IX.1957

 

Dodatkowo na tablicy informacyjnej:

 

...Więc szumcie nam jodły piosenkę

Rodacy podajcie nam rękę

Wśród lasów wertepów, na ostrzach bagnetów

Wolności niesiemy jutrzenkę...

 

Rys historyczny (za tablicą informacyjną)

Wczesną wiosną 1943 roku w lasach Kielecczyzny powstają większe oddziały partyzanckie Armii Krajowej. Dowódcą zgrupowań tych oddziałów na terenie Gór Świętokrzyskich jest skoczek spadochronowy - "Donat Ponury" jako komendant Dywersji Okręgu Kieleckiego Armii Krajowej - KEDYW - scala działające luźne oddziały partyzanckie. W skład Dywersji Okręgu dowodzonej przez "Ponurego" wchodzą następujące zgrupowania:

  • I zgrupowanie "Nurta" składa się z oddziałów "Grota", "Szorta", "Habdanka" oraz grupy konnej "Tarzana"
  • II zgrupowanie "Robota" tworzą oddziały "Wilka" i grupa Warszawska
  • III zgrupowanie, którym dowodzi "Mariański" stanowią oddziały "Jurka" i "Oseta"
  • ochrona radiostacji pod dowództwem "Inspektora Jacka"

Liczebność oddziałów waha się od 30 do 80 żołnierzy. Ogółem zgrupowania liczą około 400 partyzantów, stanowiąc oddział dyspozycyjny Komendy Okręgu. W okresie jesieni giną w walkach dowódcy oddziałów: "Oset", "Wilk", "Inspektor Jacek" i "Robot". W styczniu 1944 roku "Ponury" zostaje przeniesiony na teren Nowogródczyzny, gdzie jako dowódca VII batalionu 77 pp AK, 16.VI ginie pod Jewłaszczami*. Po jego odejściu dowództwo oddziałów obejmuje "Nurt". W lipcu 1944 roku zgrupowania zostają przemianowane na I batalion 2 pułku piechoty Legionów, który w składzie 2 dywizji Armii Krajowej zbrojnie działa do listopada na terenie Okręgu Kielecko-Radomskiego.

Żołnierze "Ponurego" a następnie "Nurta" walczą z hitlerowskim najeźdźcą w następujących ważniejszych akcjach:

 

Rok 1943

  • 14.II. akcja na samochody niemieckie na Baranowskiej Górze koło Skarżyska.
  • 19.III. rozbicie kolejki na trasie Zagnańsk - Rudki.
  • 10.IV. akcja na żandarmerię w Św. Katarzynie.
  • 15.V. walka z obławą niemiecką w lasach klonowskich.
  • 25.V. zniszczenie 2 samochodów z żandarmerią we wsi Wojciechów koło Bodzentyna.
  • XX.V. rozpoczęcie produkcji pistoletów maszynowych "Sten" dla oddziałów "Ponurego" w Suchedniowie.
  • 2.VI. spalenie niemieckiego tartaku w Wąchocku.
  • 10.VI. zdobycie samochodu pocztowego pod Alojzowem koło Iłży.
  • 27.VI. walka z obławą niemiecką w lasach małomierzyckich.
  • 2. VII. rozbicie pociągu pospiesznego pod Suchedniowem.
  • 3.VII. wykolejenie 2 pociągów pod Łączną.
  • 13.VII. zniszczenie pociągu urlopowego pod Bliżynem* w odwet za spacyfikowanie wsi Michniów (* - Bliżyn jest podany na tablicy informacyjnej na Wykusie. W rzeczywistości akcja miała miejsce w okolicy wsi Krzyżka koło Michniowa).
  • 19.VII. walka z obławą niemiecką na Wykusie.
  • 24.VII. walka z obławą niemiecką w lasach starachowickich.
  • 28.VII. akcja na samochody wojskowe pod Szydłowcem.
  • 3.VIII. walka z obławą niemiecką w lasach koło Majdowa.
  • 5.VIII. walka z żandarmerią w rejonie gajówki Dalejów.
  • 18.VIII. akcja na posterunek policji w Pawłowie koło Starachowic.
  • 19.VIII. zdobycie wojskowego pociągu towarowego w Wasoczy koło Końskich.
  • 23.VIII. potyczka patroli z żandarmerią koło Michniowa.
  • 25.VIII. zabicie pod Ożarowem gen. leutn. Kurta Remnera d-cy175 dywizji wraz z oficerami sztabu.
  • 29.VIII. walka z zasadzką niemiecką w Kleszczynach koło Suchedniowa.
  • 30.VIII.-I.IX. akcja główek - likwidacja na terenie Skarżyska 7 agentów gestapo, oraz wymierzenie 15 kar chłosty.
  • 31.VIII. opanowanie miasta powiatowego Końskie.
  • 4.IX. akcja na pociąg pod Wólką Plebańską koło Końskich.
  • 13.IX. rozbicie i zniszczenie 3 samochodów z żandarmerią pod wsią Smarków koło Końskich.
  • 15.IX. specjalna akcja główek - likwidacja 3 zdrajców.
  • 16-18.IX. walka z niemiecką obławą w lasach siekierzyńskich - na Barwinku i Wykusie.
  • 3.X. wykolejenie niemieckiego pociągu pod Tumlinem koło Kielc.
  • 7.X. walka z niemiecką obławą na młyn Cioka k. Skarżyska w czasie wizytacji Komendy Okręgu przez gen. "Nila"
  • 14.X. walka z obławą niemiecką w Wielkiej wsi k. Niekłania. Śmierć d-cy II zgrupowania "Robota".
  • 16.X. walka z obławą niemiecką w lasach koneckich.
  • 26.X. walka na terenie fabryki w Suchedniowie z antypartyzancką brygadą hitlerowską - koniec produkcji "Stenów".
  • 28.X. walka z brygadą SS na Wykusie wsparta lotnictwem i artylerią.

 

Rok 1944

  • 28.I. likwidacja zdrajcy i agenta gestapo "Motora" we wsi Milejowice koło Nowej Słupi
  • II-VI. produkcja w warunkach leśnych pistoletów maszynowych "KIS-konar", "Igo", "Smrek" - przez "Specgrupę".
  • 9.V. likwidacja 2 samochodów z żandarmerią we wsi Gliny Małe koło Mielca.
  • 5.VI. wysadzenie wojskowego pociągu towarowego koło Ćmielowa.
  • 29.VI. likwidacja szefa gestapo W. Shultza w Opatowie.
  • 7.VII. walka z obławą niemiecką we wsi Wola Grójecka koło Ćmielowa.
  • 25.VII. rozbicie kolumny samochodowej w Nagorzycach koło Opatowa.
  • 31.VII. spotkanie koło Łagowa oddziałów Armii Radzieckiej i bojowe współdziałanie w rozpoznawaniu pozycji niemieckich.
  • 4.VIII. akcja na polową radiostację niemiecką w Łagowie.
  • 5.VIII. zasadzka na samochody niemieckie pod Łagowem.
  • 26.VIII. atak na brygadę pacyfikacyjną w Radoszycach pow. Końskie i odbicie kilkuset mieszkańców miasteczka.
  • 3.IX. atak na kwatery niemieckich jednostek artylerii lekkiej we wsi Dziebałtów koło Końskich.
  • 12.IX. walka z niemiecką ekspedycją karną w Miedzierzy koło Końskich.
  • 23.X. walka z obławą niemiecką w lasach koło Lipna pow. Włoszczowa.
  • 30.X. walka z obławą niemiecką wspartą artylerią w lasach pod Cnotowem koło Oleszna.
  • 12.XI. walka z obławą niemiecką w lasach osieczyńskich.

 

Poza wymienionymi akcjami w okresie lat 1943 i 1944 oddziały wykonują wyroki śmierci na zdrajcach, szpiegach i konfidentach niemieckich, ubezpieczają zrzuty broni, ludzi i zaopatrzenia oraz dają osłonę radiostacjom dalekiego zasięgu.

Miejsce upamiętnione pomnikiem nosi nazwę "Uroczysko Wykus".

W 1863 roku jest obozowiskiem partii powstańczej Langiewicza.

Tu w roku 1943 znajduje się baza zgrupowań partyzanckich "Ponurego" i tu też odbywają się koncentracje zgrupowań przed większymi akcjami. Na to wzgórze Niemcy uderzają w trzykrotnych obławach wspieranych lotnictwem i artylerią. Tu zgrupowania ponoszą w walkach najcięższe straty. W zmaganiach z najeźdźcą giną nie tylko żołnierze-partyzanci. Ludność cywilna Kielecczyzny, a szczególnie ludność wiejska odważnie współdziałała z oddziałami leśnymi i również ponosi ciężkie ofiary - często bezimienne.

Pomnik tworzą symboliczne cegiełki poświęcone pamięci poległych i zaginionych partyzantów w latach 1943-44, a wyryte na nich pseudonimy niech nie pozwolą na odejście w niepamięć tych, którzy polegli i za Twoją Wolność.

 

 *powinno być Jewłaszami

 

Galeria (kliknij aby powiększyć)

Warto zobaczyć

 

 

Ostatnie komentarze

Zenobiusz Wahadło
5 miesięcy 19 dni

Byłem w Rio, byłem w Bajo, byłem nawet na Hawajo, wszystko c... :) Nie ma jak Góry Świętokrzyskie :)

mojeSwietokrzyskie.pl
6 miesięcy 5 dni

Zwierzęta nadal są wypchane... :-) Pozdrawiam

Ania
6 miesięcy 7 dni

Po przeczytaniu tego wpisu uświadomiłam sobie, ze zwiedzałam to muzeum w latach licealnych. A potem wcale. Pamiętam, jak

 
 

© 2011 - 2017   mojeSwietokrzyskie.pl

Wszystkie materiały zamieszczone na stronie mojeSwietokrzyskie.pl stanowią wyłączną własność Wortalu lub osób współpracujących. Zabrania się kopiowania, w jakiejkolwiek formie, treści i zdjęć zamieszczonych na stronie bez pisemnej zgody Wortalu.

­